Galeria 1+2


Performens Zbigniewa Warpechowskiego, Róg pamięci, 1997,
CSW Zamek Ujazdowski, kurator Grzegorz Borkowski
fot. Mariusz Michalski, Barbara Wójcik


SCHIZMA. Sztuka polska lat dziewięćdziesiątych

Otwarcie wystawy: 9.10, godz. 18.00
Wystawa czynna do 29.11
Kurator: Adam Mazur
Współpraca: Aleksandra Berłożecka, Aleksandra Jach, Dominik Kuryłek


na wystawie dzieła sztuki:
Mirosława Bałki, Jerzego Truszkowskiego, Zofii Kulik, Artura Żmijewskiego, Zygmunta Rytki, Zbigniewa Libery, Mikołaja Smoczyńskiego, Piotra Jarosa, Marioli Przyjemskiej, Alicji Żebrowskiej, Józefa Robakowskiego, Zbigniewa Dłubaka, Wilhelma Sasnala, Włodzimierza Borowskiego, Mirosława Filonika, Marcina Maciejowskiego, Jarosława Modzelewskiego, Marka Kijewskiego, Marka Sobczyka, Włodzimierza Pawlaka, Rafała Bujnowskiego, Edwarda Krasińskiego, Pawła Althamera

nowe prace z Kolekcji Zamku:
Andrzeja Dłużniewskiego, Leszka Golca/Tatiany Czekalskiej, Katarzyny Kozyry, Wojciecha Prażmowskiego

projekty specjalne: Mikołaj Dugosz, Roman Dziadkiewicz, Maurycy Gomulicki/Krystian Kujda, Nicolas Grospierre


Wydaje się, że to było wczoraj, lecz to już historia. Nie tylko dla najmłodszego pokolenia - tego, urodzonego w pamiętnym 1989 roku, które dziś jest już na studiach - lecz także dla generacji starszych, których reprezentanci podjęli walkę na życie i śmierć by dowieść, że III RP to czas prosperity, wolności i samego dobra lub zgoła odwrotnie: upadku moralnego, postkomunistycznego zniewolenia przez "układ" i zła wszelkiego. Im większa temperatura debaty i siła wzajemnych oskarżeń tym dalej do zrozumienia czym właściwie był ten czas, czym była pierwsza dekada "na wolności, wreszcie". Wysiłek interpretacji tego, co wydarzyło się nie tak dawno temu dotyczy także pola sztuki. Lata dziewięćdziesiąte to czas przewartościowania i wykuwania nowych definicji dzieła sztuki, artysty, instytucji sztuki. To czas tworzenia nowego języka krytyki artystycznej i przesilenia na linii artysta/społeczeństwo. Wreszcie, to czas pojawienia się na scenie postaci "kuratora", rozpowszechnienia medium "wystawy problemowej". Sztuka lat dziewięćdziesiątych z pewnością wywodzi się ze sztuki polskiej dekad poprzednich, tak jak wielu czynnych wówczas artystów ma swój rodowód w PRL, ale też z drugiej strony jest próbą odejścia, czasem wręcz zerwania z dominującymi wcześniej postawami, nurtami i formami działań artystycznych. Podobne zjawisko obserwować można w literaturze, filmie, czy teatrze dekady, choć wydaje się, że jedynie w sztukach wizualnych dokonała się prawdziwa schizma.


Katarzyna Kozyra, Olimpia, fotografia barwna, 1996-2009
fot. dzięki uprzejmości artystki i Galerii Żak | Branicka, Berlin

Tytuł wystawy - nawiązujący do pamiętnego tomiku wierszy Marcina Świetlickiego - podkreśla różnicę, linię podziału jaka rozciąga się pomiędzy PRL-em i III RP, pomiędzy pokoleniami, które dominowały przed 1989 rokiem i tymi artystami, których działania wybrzmiały po roku 1989. Schizma narzuca również nowe spojrzenie na temat dość już rozpoznany przez krytykę artystyczną i instytucje sztuki, które temat lat dziewięćdziesiątych skutecznie i w zaskakująco podobny sposób przedstawiały z punktu widzenia uczestników wydarzeń na kolejnych wystawach (od Sztuki III RP przez Dekadę po Na wolności wreszcie). Chłodny dystans do niezwykle emocjonalnych sporów jakie toczyły się po upadku PRL wokół sztuki współczesnej pozwala wydobyć nowe wartości, określić nowe kategorie porządkujące historię sztuki polskiej końca XX wieku, wskazać zapoznane tropy interpretacyjne.



Maurycy Gomulicki, Sierotka Marysia,
fotografia barwna, 1997
fot. dzięki uprzejmości artysty

"Schizma" składa się z dwóch zasadniczych części i obejmuje swoim zasięgiem główne galerie CSW Zamek Ujazdowski. Pierwsza część - eksponowana w Galerii 1 i 2 - to prezentacja wybranych dzieł sztuki z Międzynarodowej Kolekcji Sztuki CSW Zamek Ujazdowski (od Zbigniewa Libery, Katarzyny Kozyry i Artura Żmijewskiego, przez Zygmunta Rytkę, Jerzego Truszkowskiego, Zofię Kulik, po Pawła Althamera, Marka Kijewskiego, Mirosława Bałkę...). Ta część to "typowa wystawa" z ustawionymi w nowy, inspirujący sposób eksponatami z Kolekcji CSW (to w znacznej mierze "edycja nr 6" Kolekcji). Wystawa jest próbą zobaczenia na nowo tworzonych od dwudziestu lat zbiorów instytucji, które stanowią w znacznej mierze o jej tożsamości i wyjątkowości w skali międzynarodowej. W tym sensie to rewizjonistyczna wystawa, która nie stanowi pełnego przekroju przez dekadę, lecz raczej jest krytycznym spojrzeniem na to, co się z tej sztuki w zbiorach Zamku ostało. Wystawa jest zatem swego rodzaju suplementem do kolekcji i do lat dziewięćdziesiątych. Instytucjonalny suplement do działalności instytucji pozwala także lepiej rozpoznać jej mechanizmy działania, a przez nie sztukę polską. Kolekcja przy tej okazji ma zostać uzupełniona o nowe nabytki, dzieła istotne z punktu widzenia nie tylko instytucji, w której były wystawiane (min. Olimpię Katarzyny Kozyry i Avatar Leszka Golca). Dzieła z Kolekcji zostaną dosłownie i w przenośni przesunięte z przestrzeni, którą na co dzień zajmują, by stworzyć nowe, znaczące konstelacje, które pozwolą publiczności lepiej poznać historię instytucji i historię sztuki w Polsce w latach dziewięćdziesiątych. Nie ulega wątpliwości, że Zamek Ujazdowski - oraz tworzona właściwie od samego początku istnienia instytucji Kolekcja - odgrywały rolę niezwykle ważną stanowiąc istotny punkt odniesienia dla środowiska artystycznego, krytyków i kuratorów; inicjując debatę o tym, co znaczy sztuka współczesna w kształtującym się społeczeństwie obywatelskim, w kraju transformacji ustrojowej. Z perspektywy czasu wyraźnie widać, że program CSW Zamek Ujazdowski stanowił oryginalną propozycję programową. Krytykowany i - częściej - chwalony wprowadził sztukę w nowe realia, które nijak się miały do tego, w czym funkcjonowała sztuka PRL.
Druga część "Schizmy" ma charakter prezentacji materiałów źródłowych dotyczących działalności CSW Zamek Ujazdowski w latach 1989-1999. Ekspozycja archiwaliów ma miejsce w przestrzeni symbolicznie opuszczonej przez Kolekcję. Dokumentacja fotograficzna i dokumentacja wideo uzupełniona zostanie o rozmowy z kuratorami Zamku Ujazdowskiego. Ta część ekspozycji zwraca uwagę na szeroko komentowane wydarzenia z programu CSW: wystawy takie jak Raj utracony, Magowie i mistycy, Bakunin w Dreźnie, Idee poza ideologią, Antyciała, Granice obrazu, W tym szczególnym momencie. W oddzielnej sekwencji prezentowane będą filmy z pokazów indywidualnych (m.in. Jana Świdzińskiego, Zbigniewa Warpechowskiego, Alicji Żebrowskiej, Romana Stańczaka, Joanny Rajkowskiej...). Refleksyjne spojrzenie na program CSW - podejmowane w rozmowach z kuratorami Zamku - jest również początkiem dyskusji o granicach sztuki i kontekście jej funkcjonowania w przestrzeni społecznej. W tym sensie, wystawa jest również próbą swoistej "schizoanalizy" instytucji. Część druga wystawy kończy się płynnym przejściem od polityki instytucjonalnej do estetyki epoki (Maurycy Gomulicki, Mikołaj Długosz, Roman Dziadkiewicz). Nostalgia za latami dziewięćdziesiątymi, która uwidacznia się zarówno w muzyce, w rzeczach kultowych, jak i tych zupełnie banalnych pozwala lepiej dostrzec fakt historycznego już wymiaru tamtych lat.

Schizma to nie tylko wystawa, lecz przede wszystkim otwarty projekt badawczy, program swoistej "archeologii współczesności", który obliczony jest na zbieranie, porządkowanie i krytyczne opracowanie dokumentów, rozmów, interpretacji dzieł sztuki z epoki. W tym sensie ekspozycja jest zaledwie etapem w procesie przybliżania się do wiedzy, do lepszego zrozumienia, czym jest sztuka współczesna.

Adam Mazur

Wystawie "Schizma. Sztuka polska lat dziewięćdziesiątych"
towarzyszy projekt IDEE


Otwarcie wystawy "Schizma. Sztuka polska lat dziewięćdziesiątych"
autor zdjęć Tomasz Pasternak



















Partnerzy:
Profilab, iSpot, Radio ROXY, Fotowydruki, Instytut im. Adama Mickiewicza


Patronat medialny:
Gazeta Wyborcza, Aktivist, Exklusiv, Sztuka.pl, Artinfo.pl